Antakya’yı, onu depremden önce hiç görmemiş olanlara kelimelerle anlatmak mümkün değil.
Dar sokakları, ortasında turunç ağaçları yükselen avlulu evleri; cami ve kiliselerin aynı duvarı paylaştığı ibadethaneleri; konakları, sinagogu, sabunhaneleri ve toprağının altında yatan 2300 yıllık medeniyetiyle, Antakya herhangi bir şehir değil.
Bu şehir, katman katman biriken hikayeleriyle, inançlarıyla, mutfağıyla ve gündelik hayatıyla hala burada. Antakyalılar burada. Bu harita da, yıkılanı değil; hatırlanması, korunması gerekeni gösteriyor.
İnançların Yan Yana Yaşadığı Bir Şehir
Antakya, dünyada çok az yerde rastlanabilecek bir şekilde, üç semavi dinin yüzyıllardır yan yana yaşadığı bir şehir. Bu anlamda İstanbul‘la da yarışıyor.
Habib-i Neccar Camii, Türkiye sınırları içinde inşa edilen ilk cami olarak kabul edilir ve aynı zamanda Hristiyanlık anlatısında da önemi büyüktür. Bugün yeniden ibadete açılmış olması, şehrin kültürel iyileşmesinin en güçlü sembollerinden biri.
St. Pierre Kilisesi, dünyanın ilk mağara kilisesi olarak kabul edilir. Aziz Petrus’un burada vaaz verdiğine inanılır; Hristiyanlık bu şehirden dünyaya yayılmıştır. Antakya’nın binlerce yıllık inanç sürekliliğinin canlı bir kanıtıdır.
Antakya Katolik Kilisesi, sinagog ve Ortodoks kilisesiyle birlikte bir “ekümenik üçgen” oluşturur. Bu birkaç yüz metrelik alan, Antakya’da yüzyıllardır birlikte yaşamanın mekansal bir ifadesidir. Günümüzde hala ziyaret edilebilir.
Rum Ortodoks Kilisesi, 1900’den bu yana Antakya’daki Hristiyan cemaatinin kalbiydi. 6 Şubat depremlerinde yıkıldı ve onarılmayı bekliyor; kilise bünyesindeki dükkanların onarımı başlamak üzereymiş.
Antakya Sinagogu, 600 yıllık Tevrat parşömenleriyle bu topraklardaki Yahudi varlığının yaşayan önemli temsilcilerinden.
Bu büyük yapılar kadar; Sarımıye Camii, Şeyh Ali Camii, Şeyh Muhammed Camii, Şekercik Camii gibi mahalle camileri de Antakya’nın gündelik ritmini, sesini ve mahalle ölçeğindeki yaşamınında önem taşır.
Antakya’nın Gündelik Hafızası: Kahve, Hamam ve Çarşı
Antakya’nın hafızası yalnızca anıtsal yapılarda değil; gündelik hayatın aktığı mekanlarda da yaşar.
Sabunun kaynadığı taş avlular, kahve fincanlarının masalara vurduğu kıraathaneler, buharı kubbelere çarpan hamamlar ve yüzyıllardır aynı sokaklarda açılıp kapanan dükkanlar… Bu şehir esas olarak bu ritimle var olur.
Bugün Savon Hotel olarak bildiğimiz eski Şeyhoğlu Sabunhanesi, Antakya’nın zeytinyağı ve sabun üretimiyle kurduğu bağın mimari karşılığıdır. Bir zamanlar burada kazanlar kaynar, sabunlar kalıplanır, Antakya’nın kokusu bu taş duvarların arasından dünyaya yayılırdı.
Affan Kahvesi, 1911’den beri Antakyalıların buluştuğu, konuştuğu, sustuğu, hatırladığı bir yer. Deprem sonrası prefabrik bir yapıda hizmet vermeye devam ediyor.
Cindi Hamamı, yüzyıllar boyunca bedenlerin ve sohbetlerin arındığı, kamusal hayatın aktığı mekânlardan biri oldu. Depremlerde yıkıldı.
Bu gündelik hafızanın omurgasını ise Uzun Çarşı oluşturur. Antakya’nın ticareti, zanaatı ve karşılaşmaları yüzyıllardır bu sokaklarda aktı. Çarşının içindeki en eski hanlardan biri Kurşunlu Han da onarılmayı bekliyor. Esnaf bugün geçici çarşılara dağılmış olsa da, bu şehirde çarşı kültürü hala yaşıyor.
Kamusal Bellek: Parklar ve Müzeler
Atatürk Parkı, Antakyalıların yürüdüğü, buluştuğu, soluklandığı ortak bir alan. Bir kentin iyileşmesi sadece evlerin değil, bu sıradan hayatın da geri gelmesiyle mümkün.
Eski Müze binası, Antakya’nın arkeolojik ve kültürel mirasının uzun yıllar sergilendiği yer olarak, şehrin yer üstündeki belleğini temsil eder. Çoğu eser sonradan inşa edilen Hatay Arkeoloji Müzesi’nde ve o müze de geçici olarak ziyarete kapalı
The Museum Hotel Antakya
Dünyanın en büyük tek parça mozaiğine ev sahipliği yapan o otel. New York Times tarafından 2020’de görülmesi gereken dünyadaki 52 yerden biri olarak seçildi. Bu otelin altında 2300 yıllık bir kent yatıyor: mozaikler, yollar, villalar… Antakya’nın katmanlı tarihi burada olduğu gibi görülebiliyor. Bunun için altındaki Necmi Asfuroğlu Arkeoloji Müzesi kesinlikle ziyaret edilmeli.
Halep ustaları ve İstanbul mimarlarıyla yapılmış, Osmanlı’nın son dönem ihtişamını taşıyan bir konak. Tekrardan inşa edilmeyi bekliyor.
Eski Fransız Elçiliği / Protestan Kilisesi
Bir zamanlar banka, sonra elçilik, sonra kilise. 2000 yılında Güney Kore Kwong Lim Metodist Kilisesi tarafından Protestan Kilisesi olarak tanınarak Koreli bir din adamı Pastör tarafından hizmete açılmıştır. Tekrardan inşa edilmeyi bekliyor.
Hatay’ın Türkiye’ye katılmadan önceki kısa bağımsızlık döneminin mekanı. Antakya’nın politik hafızası burada şekillendi. Yeniden inşa edilen tarihi yapının bundan sonraki süreçte Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğüne bağlı yerleşik bir sahne olarak hizmet vermesi planlanıyor.
